تاریخچه تشخیص و درمان بیماری

در سال ۱۳۴۰ ، بخش رادیوتراپی که در آن زمان زیر مجموعه ای از بخش رادیولوژی بود افتتاح و یک دستگاهC0 ۶۰از طرف پیمان سنتو در بخش تعبیه شد و تحت نظر آقایان دکتر منوچهر ضرابی و خواجویی که رادیولوژیست بودند آغاز بکار کرد. در آن زمان روزانه تعداد ۵ تا ۶ بیمار در بخش درمان می شدند.

 در سال ۱۳۵۰ مرحوم دکتر سید حسین مرتضوی بعنوان اولین متخصص رادیولوژیست درمانی (TherapeuticRadiologist) فارغ التحصیل از دانشگاه منچستر در بخش شروع به کار کردند و تا سال ۱۳۵۳ درمان و مدیریت بخش تنها توسط ایشان اداره می شد.   

در سال ۱۳۵۳ آقای دکتر حشمت اله طوسی متخصص رادیوتراپی، فارغ التحصیل از دانشگاه لوزان سوئیس به عنوان متخصص تمام وقت، اداره بخش را به عهده گرفته و روزانه تعداد ۲۰ تا ۲۱ بیمار را درمان می کردند.

در سال ۱۳۶۱ آقای دکتر احمد صادقی فارغ التحصیل از دانشگاه UCLAآمریکا بعنوان رادیوتراپیست- رادیولوژیست در بخش شروع به کار نمودند که در آن زمان تعداد بیماران روزانه به ۲۰ تا ۲۵ بیمار می رسید.

در سال ۱۳۵۶ دکتر محمدجواد ثعلبیان بعنوان اولین دستیار در بخش رادیوتراپی شروع بکار کرد و تقریبا ۶ ماه بعد جهت تخصص به انگلستان اعزام شدند. در همان سال برای اولین مرتبه دستگاه اشعه داخلی(Brachytherapy)(کاتترون) در ایران در بخش بیمارستان نمازی راه اندازی شد.

     در سال ۱۳۵۹ دکتر صادقی و دکتر طوسی هر دو از ایران مهاجرت کردند.

در سال ۱۳۶۱ دکتر محمد جواد ثعلبیان فارغ التحصیل رشته رادیوتراپی و آنکولوژی از دانشگاه لندن بعنوان تنها متخصص رادیوتراپی و آنکولوژی تمام وقت شروع به کار نمودند و برای اولین بار شیمی درمانی به عنوان یکی از درمانهای کمکی در دانشگاه علوم پزشکی شیراز در بخش رادیوتراپی برای درمان بیماران شروع شد. از آن سال به بعد همه ساله یک دستیار از کشورهای پاکستان، هندوستان و بنگلادش در بخش مشغول به تحصیل بودند. در سال ۱۳۶۳ گروه رادیوتراپی و آنکولوژی بطور رسمی از گروه رادیولوژی جدا شد و بعنوان یک گروه مستقل شناخته شد. کوریکولوم آموزشی رشته رادیوتراپی و آنکولوژی نیز توسط دکتر محمد جواد ثعلبیان تدوین گردید و پس از ارسال وزارتخانه مطبوع مورد تصویب قرار گرفت. این کوریکولوم هم اکنون بعنوان یکی از اسناد دوره مدون دستیاری رادیوتراپی و آنکولوژی موجود می باشد. 

در سال ۱۳۶۶ گروه رادیوتراپی و آنکولوژی اقدام به پذیرش سه دستیار بنام آقایان دکتر احمد مصلائی، دکترشاپور امیدواری و دکتر مسعود ایاز نمود که از سال ۱۳۶۹ آقایان دکتر احمد مصلائی و دکترشاپور امیدواری بعنوان اعضای هیات علمی جدید در بخش مشغول بکار شدند.

تاکنون ۱۸ دستیار ایرانی و تعدادی دستیار خارجی از این گروه فارغ التحصیل شده اند.هم اکنون بخش رادیوتراپی آنکولوژی شیراز با مساحت بیش از ۲۰۰۰ متر مربع در ضلع شمالی زیر زمین بیمارستان نمازی واقع شده است . در بخش رادیوتراپی آنکولوژی شیراز و سایر بخش های رادیوتراپی آنکولوژی کشور همانند بخش های رادیوتراپی آنکولوژی انگلستان و غالب کشورهای اروپائی، شیمی درمانی تومورهای توپر (Solid Tumors ) نیز به عهده متخصصین رادیوتراپی آنکولوژی بوده و عمدتاً در این بخش ها ارائه می شود. بخش شیمی درمانی این مرکز یکی از اولین و بزرگترین مراکز شیمی درمانی تومورهای توپر در کشور می باشد و در حال حاضر بزرگترین مرکز شیمی درمانی تومورهای توپر در جنوب کشور می باشد. 
بخش رادیوتراپی همچنین مؤسس اولین مرکز ثبت آمار سرطان  Cancer Registry   در سطح کشور می باشد که از بدو تاسیس گروه رادیوتراپی توسط اساتید این بخش بنا شد و به مدت ۳۰ سال نیز جزو این بخش بود . در حال حاضر نیز عمده آمار سرطان در استان فارس از داده های موجود در این بخش تهیه شده و در دو مرکز ثبت سرطان وابسته به دانشگاه ثبت می گردند.


سرطان پستان در ایران

براساس گزارش مرکز ثبت سرطان ایران در سال ۲۰۰۶ میزان شیوع این سرطان ۲۴ مورد در هر ۰۰۰ ۱۰۰ نفر جمعیت زنان ایرانی است. اگرچه این میزان به نسبت میزان شیوع در کشورهای غربی (امریکا، کانادا، اروپا) بسیار کمتراست، اما این میزان یک چهارم کل سرطانهای جدید را در زنان ایرانی شامل می شود. (کل سرطان ها درزنان ۹۸ در هر ۱۰۰هزار نفر، سرطان پستان ۲۴ درهر۱۰۰هزار نفر) ۳ بر طبق همین آمار هرسال حداقل هشت هزار مورد سرطان پستان در ایران تشخیص داده می شود.با این وجود تفاوت های بسیار زیادی میان وضعیت سرطان پستان در ایران در مقایسه با کشورهای پیشرفته وجود دارد. مشابه سایر کشورهای درحال رشد جمعیت ایران جمعیت بسیار جوان تر از کشورهای پیشرفته است. اگر چه امید به زندگی در ایران به نسبت بسیاری از کشورهای درحال رشد بالاتر است و نزدیک به امید به زندگی در کشورهای پیشرفته است (۶۹ سال در ایران به نسبت متوسط امید به زندگی ۷۵ سال زنان در کشورهای پیشرفته) بیش از ۷۰% جمعیت ۷۷ میلیونی ایران را افراد زیر ۳۰ سال تشکیل می دهند. متوسط سن جمعیت زنان ایرانی حدود ۳۰ سال است. به همین علت است که برخلاف کشورهای غربی که اکثریت موارد سرطان پستان در زنان بالای ۵۰ سال دیده می شود، طبق آمارهای موجود حدود دو سوم بیماران سرطان پستان در ایران کمتر از ۵۰ سال داشته و ۲۴% کل بیماران زیر۴۰ سال هستند.

خطر بالقوه دیگر که تهدید جدی نظام سلامت محسوب می شود وضعیت سرطان پستان در ۱۵سال آینده خواهد بود. اگر متوسط سن جمعیت زنان ایرانی حدود ۳۰ سال است و اگر اکثریت موارد سرطان پستان در زنان ۵۰-۴۰ سال دیده می شود، یک دهه دیگر که این جمعیت وارد دهه چهل خواهند شد انتظار می رود حتی بدون تغییر در شیوع میزان بروز این سرطان به صورت وحشتناک افزایش یابد و این یک هشدار جدی بهداشتی است.

طبق گزارش های منتشر شده اکثریت موارد سرطان پستان درسال ۱۳۹۰ تعداد کل فروش سوزنهای کلفت نمونه برداری (تروکات) پستان درایران ۲۰۸۵ مورد بوده است. حداقل تعداد سرطان پستان در این سال حدود هشت هزار مورد بوده است. با توجه به اینکه در بسیاری موارد نمونه برداری با سوزن کلفت جهت افتراق ضایعات خوش خیم از بدخیم به کار می رود بنابر این تعداد کمتری از این میزان برای اثبات سرطان قبل از انجام جراحی استفاده شده است. معنای این یافته این است که دراکثر مواقع سرطان با انجام بیوپسی با جراحی یا پاتولوژی حین عمل (فروزن سکشن) تشخیص داده شده است که دررابطه با اشکالات این دو روش دربخش تحول درتشخیص ودرمان سرطان پستان به تفصیل بحث شده است.

نابراین اگر بخواهیم مطابق شعار سازمان بهداشت جهانی عمل کنیم که “جهانی فکر کنیم و منطقه ای عمل کنیم” به نظر می رسد که استفاده از تجربیات بین المللی در زمینه تشخیص ودرمان سرطان پستان مسیر متفاوتی را برای کشورهای درحال رشد ترسیم می کند.

درکشورهای پیشرفته غربالگری سرطان پستان با انجام ماموگرافی نقطه شروع تحول در سیاست تشخیص و درمان و ارتقاء کیفیت ارائه خدمات بود که در نهایت ضرورت ایجاد واحدهای تخصصی پستان را به عنوان استاندارد تشخیص و درمان سرطان پستان به یک اصل اساسی در سیستم بهداشتی این کشورها وارد نمود. بدون انکار اهمیت غربالگری و نقش آن در کاهش مرگ و میر سرطان پستان به علت تمامی تفاوت های توضیح داده شده به نظر می رسد نقطه شروع تحول در سیاست تشخیص و درمان و ارتقاء کیفیت خدمات در رابطه با سرطان پستان در کشورهای درحال رشد می بایست ایجاد واحدهای تخصصی پستان باشد. در صورت تأمین شرایط و بودجه، این واحدها مراکز اولیه غربالگری سرطان پستان درآینده خواهند بود.

سن ابتلای زنان به سرطان سینه در کشور ایران، به دلایل ژنتیکی حدود ۱۰ سال کمتر از آمار جهانی است.”

رئیس انجمن سرطان های زنان اعلام کرد که از هر ۳۵ زن در کشور ایران، یک نفر به سرطان سینه مبتلاست.

این در حالی است که طبق اعلام متخصصان، سالانه ۶ تا ۷ هزار نفر در ایران به سرطان سینه  مبتلا می‌ شوند و  بر اساس آمار منتشر شده از بین هر سه زن، یک نفر در طول زندگی خود دچار سرطان می‌ شود. به این ترتیب، بعد از حوادث وبیماری‌های قلبی-عروقی ، سرطان سینه شایع‌ترین علت مرگ و میر در زنان به شمار می ‌رود.

اما در مورد اینکه چرا سن ابتلا به این سرطان در ایران نسبت به دیگر کشورها، حتی کشورهای عربی که سرطان سینه در آنها شیوع زیادی دارد، کمتر است،‌ دکتر فاطمه قائم‌مقامی، رئیس انجمن سرطان‌های زنان و متخصص زنان توضیح می ‌دهد.

عواملی مثل سابقه فامیلی ابتلا به سرطان سینه، به خصوص در مادر، خواهر یا دختر و همینطور سابقه سرطان  سینه در خود فرد، یا سن اولین زایمان که اگر بیشتر از ۳۵ سال باشد یک عامل خطر محسوب می‌ شود.

همچنین نازایی، بلوغ زودرس، یائسگی دیررس، چاقی پس از یائسگی و مصرف زیاد چربی حیوانی در رژیم غذایی را می ‌توان از مهم ترین عوامل ابتلا به سرطان سینه در کشور ما محسوب کرد.

علایم دیگر بیماری چیست؟

تغییر فرم پوست، حالت پرتقالی، وجود ترشحات خونی در نوک سینه‌ها، وجود غدد لنفاوی قابل لمس در ناحیه گردن و سینه‌ها هم از علائم این بیماری است.

غربالگری این بیماری در چند مرحله صورت می ‌گیرد؟

عموماً سه روش متداول به این منظور وجود دارد:

۱- معاینه سینه‌ها توسط خود شخص، بعد از هر سیکل ماهیانه که با لمس نوک انگشتان دست و حرکت دایره‌وار در جهت عقربه‌های ساعت به صورت ایستاده انجام می ‌شود.

۲- معاینه فرد توسط پزشک به صورت منظم و هر شش ماه یک بار.

۳- انجام ماموگرافی. البته زنان بالای ۴۰ سال و بدون سابقه فامیلی ابتلا به سرطان سینه هر دو سال یک بار و بعد از ۵۰ سالگی، سالی یک بار با روش ماموگرافی باید معاینه شوند.

پس در سنین پایین‌تر انجام ماموگرافی ضروری نیست؟

در مواردی که یک یا دو نفر از اعضای نزدیک خانواده، مبتلا به بیماری باشند، انجام منظم ماموگرافی از سن ۳۰ سالگی به بعد توصیه می شود.

 

ماموگرافی و تشخیص پزشک 

سرطان پستان از شایعترین انواع سرطان‌ها در بین زنان بوده و اولین علت مرگ و میر ناشی از سرطان در زنان به شمار می‌رود. غربالگری (Screening) سیستماتیک جامعه زنان بوسیله دستگاه‌های ماموگرافی و تشخیص زود هنگام سرطان پستان در مراحل اولیه می‌تواند علاوه بر افزایش شانس زنده ماندن بیمار، اثرات منفی جانبی ناشی از درمان‌های لازم را نیز کاهش دهد. این نتایج تنها در صورتی قابل دسترسی خواهد بود که کیفیت خدمات ارائه شده به بهترین شکل ممکن باشد به همین دلیل اطمینان از کیفیت این خدمات به منظور حصول بهترین نتیجه همیشه یکی از چالش‌های پیش رو در تشخیص سرطان پستان (به خصوص در طرح غربالگری) بوده است.از اینرو انجمن سرطان پستان اروپا با کمک دانشمندان، متخصصین و … اقدام به تدوین و پیاده سازی استانداردها و دستورالعمل‌های جامعی در این خصوص نمودند تا جامعه زنان خدمات سطح بالای مشابهی برای تشخیص سرطان پستان به‌وسیله دستگاه ماموگرافی در کل اروپا دریافت کنند.  

مولد اشعه ایکس و سیستم کنترل اکسپوز : این قسمت که خود به بخش‌های دیگری نظیر منبع اشعه ایکس ، ولتاژ تیوب و کیفیت اشعه ، سیستم  AECC و …. تقسیم می‌شود بطور کلی به بررسی اندازه نقطه کانونی تیوب )Focal spot size( ، خروجی تیوب و میزان  نشتی  آن ، کیفیت اشعه ایکس ، ولتاژ تیوب، جنس آن و نحوه فیلتر کردن و سیستم کنترل اتوماتیک پرتودهی می‌پردازد.
‌دتکتور گیرنده تصویر (فلت پنل 🙂 این قسمت با در نظر گرفتن خروجی های فـلت پنل، مشخصات آن با  مشخصات اعلامی توسط کمپانی سازنده مطابقت داده می‌شود و همچنین پایداری و هماهنگی فلت پنل بررسی می‌گردد.
‌کیفیت تصویر : در این قسمت کیفیت تصویر توسط اندازه گیری MTFF دتکتور ، طیف نویز آن ، زمان اکسپوز و تاثیر باقیمانده تصویر قبل بر روی تصویر جاری (Ghost Image) مورد بررسی قرار می‌گیرد.
نحـوه نمـایـش تصـاویـر (Image Presentation) : در این قسمت به بررسی روش‌های نـمــایـش تـصـویـر و اسـتـانـداردهـای لازم هـر یـک می‌پردازد که این استانداردها شامل مانیتورهای تشخیصی پزشکی و پرینترها است.
لازم بـه ذکـر اسـت مـوارد فـوق  به تفصیل در ویرایش چهارم دستور العمل.  

نتیجه گیری  
سرطان پستان به دلیل شیوع بالای آن یکی از چالش‌های مهم جوامع مختلف به شمار می‌آید و از آنجـایـی که در صورت تشخیص به موقع کاملاً قابل درمان  است حساسیت های بسیار زیـــادی نـسـبــت بــه ایـجــاد روش‌هــایــی جـهــت پیشگیری و تشخیص صحیح آن در مراحل اولیه بوجود آمده است.
بـه همین علت در کشورهای عضو اتحادیه اروپا انجام دستورالعمل و استاندارد EUREF در کلیـه مـراحل تشخیص و درمان سرطان پستان ضــروری اســت بــه خـصـوص در مـورد خـریـد دسـتـگــاه مــامــوگــرافــی بــه عـنــوان رکــن اصـلـی تشخیص این سرطان رعایت استاندارد EUREF و مـطــابـقــت بــا پــارامـتــرهـای ذکـر شـده در ایـن اسـتـانـدارد عـلاوه بـر اسـتـانـداردهـایـی نظیر CE کاملا الزامی  است  تا نرخ مرگ و میر ناشی از این سرطان بیش ازپیش کاهش یافته و کلیه افراد به خـدمات سطح بالای مشابهی دسترسی داشته باشند.با توجه به گسترش این بیماری در ایران نـیــز امـیـد اسـت بـا اسـتـفـاده از تـجـربـیـات سـایـر کــشـــورهـــا در ایـــن زمـیـنـــه و در نـظـــر گـــرفـتـــن استانداردهایی نظیر EUREF خدمات با کیفیت مـشـابـهـی در سـراسـر ایران به جامعه زنان ارائه گردد و بیش از پیش شاهد کاهش نرخ مرگ و میر ناشی از این بیماری در کشور باشیم.  

قانون می گوید : 

الف-    هر گاه مستخدم شاغل بیمار شود و آن بیماری مانع از خدمت او باشد باید مراتب را در کوتاهترین مدت ممکن به ادراه متبوع اطلاع دهد و درموارد کمتر از ۱۰ روزگواهی پزشک را در اولین روز پس از مراجعه به محل خدمت و در موارد ۱۰ روز و بیشتر در پایان روز دهم به رئیس یا معاون مربوطه جهت ارجاع به کارگزینی ارسال دارد .

ب-    کارگزینی مکلف است گواهی پزشک معالج مستخدم را برای اظهار نظر نزد پزشک معتمد وزارتخانه یا موسسه دولتی متبوع ارسال دارد و درصورتیکه مفاد گواهی مورد تایید قرار گیرد حکم مرخصی استعلاجی را صادر نماید .

تبصره ۱ : در صورتیکه دستگاه ذیربط پزشک معتمد در اختیار نداشته باشد سازمانهای منطقه ای بهداشت و درمان استان مکلف به همکاری و معرفی پزشک معتمد از میان پزشکان سازمان خواهند بود .

تبصره ۲ : اگر مستخدم به نظر دستگاه ذیربط معترض باشد موضوع به کمیسیون پزشکی ارجاع می شود و نظر این کمیسیون قطعی خواهد بود .

پ-    کمیسون پزشکی حداقل مرکب از ۳ نفر پزشک خواهد بود که بنا بر درخواست دستگاه متبوع مستخدم و با توجه به نوع بیماری توسط سازمانهای منطقه ای بهداشت , درمان وآموزش پزشکی تعیین خواهد شد . سازمانهای مذکور مکلفند در اسرع وقت کمیسیون را تشکیل و نتیجه را به دستگاه ذیربط اعلام نمایند .

ت-    تشخیص ابتلا مستخدم به بیماری صعب العلاج و تعیین مدت معضوریت وی به عهده کمیسیون پزشکی است . حداکثر مدت این معضوریت در هر نوبت ۶ ماه است و قابل تمدید خواهد بود.

ث-    بانوان باردار برای هر بار وضع حمل تا ۳ فرزند ۳ ماه معضوریت و برای فرزند چهارم به بعد ۲ ماه معضوریت و برای وضع حمل دو قلو ۴ ماه و برای وضع حمل دو قلو به بالا یک سال معضوریت با استفاده از حقوق و فوق العاده های مربوط داده می شود . معضوریت وضع حمل جزو مرخصی استعلاجی محسوب می شود و تشخیص تاریخ شروع آنبر عهده پزشک معالج می باشد .

http://www.sums.ac.ir/fa/search/search.html