بافت شناختی و فیزیولوژیک پوست

پوست متشکّل از سه لایهٔ اصلی است:پوست (به انگلیسی: Skin) بخشی از دستگاه پوششی بدن است. بخش‌های دیگر این دستگاه مو، ناخن و غشاء مخاطی هستند.

  • روپوست(اپیدرم) که لایهٔ نازک‌تر خارجی می‌باشد.

  • درمکه لایه ضخیم‌تر داخلی است.

  • هیپودرمکه پوست را به بافت های ماهیچه ای متصل میکند

روپوست لایه‌های ضخیمی از سلولهای مسطح می‌باشد.

پوست با دارا بودن سطح متوسطی حدود ۲ متر مربع (۲٫۵ یارد مربع)، یکی از بزرگ‌ترین اعضا بدن است. پوست یک سد محافظتی بین محیط جهان اطراف با عضلات، اعضای درونی و رگهای خونی و اعصاب بدن تشکیل می‌دهد. مو و ناخنها از پوست منشأ گرفته و یک حفاظت اضافی ایجاد می‌کنند. ظاهر پوست به طور گسترده‌ای تغییر می‌کند؛ که این تغییر نه تنها به دلیل عواملی همچون افزایش سن بوده، بلکه، نمایش دهنده نوسانات هیجانی و سلامت عمومی، نیز می‌باشد.

پوست یک عضو زنده است هرچند فوقانی‌ترین لایه آن لایه‌شاخی (اِستراتوم کورنِئوم) و روپوست (اپیدرم) بوده که سطح پوست را تشکیل می‌دهند و متشکل از سلولهای زنده و مرده هستند و در هر فرد حدود ۳۰۰ هزار عدد از این سلولها در هر دقیقه ریزش می‌کنند. با این وجود سلولهای زنده پوست دائماً در قسمت زیری تر روپوست تولید شده تا جایگزین این سلولها گردند. در زیر روپوست، درم قرار  گرفته که حاوی عروق خونی، پایانه‌های عصبی و غدد می‌باشد. لایه‌ای از چربی در زیر درم قرار می‌گیرد و به عنوان یک عایق، ضربه گیر و منبع انرژی عمل می‌کند.

بدن هر انسان در مدت زمان یک زندگی ۷۰ ساله، متوسط حدود ۴۷/۵ کیلوگرم پوست دور می‌ریزد و هر ماه تمام پوست هر فرد عوض شده و نو می‌شود.[۱]

محتویات

محافظت و احساس

هر چند اکثر قسمت‌های پوست ضخامتی کمتر از ۶ میلیمتر (¼ اینچ) دارند، اما پوست یک لایه محافظتی قوی است. جزء اصلی سطح پوست یک پروتئین زمخت فیبری است که کراتین نام دارد. این ماده را می‌توان در مو که ایجاد حفاظت و گرما می‌کند و در ناخنها که انتهاهای ظریف انگشتان دست و پا را می‌پوشانند، پیدا کرد. پوست یک سد دفاعی کاملاً مؤثر در برابرمیکروارگانیسم ها و مواد مضر ایجاد می‌کند، اما این سد بیشترین تأثیر را زمانی دارد که سطح آن دست نخورده باقی بماند. زخمها ممکن است عفونی شوند و به باکتریها، که بعضی از  آنها در سطح پوست زندگی می‌کنند، اجازه دهند که وارد جریان خون شوند. سبوم که مایع روغنی است و از غدد سباسه موجود در درم تشکیل می‌گردد، به حفظ حالت ارتجاعی پوست و دفع آب، کمک می‌نماید. به دلیل اینکه پوست ما حالت ضد آب (واترپروف) دارد، آب را به هنگام دوش گرفتن مثل یک اسفنج، جذب نمی‌کنیم. احساس لامسه ما از گیرنده‌هایی که در قسمت درم پوست وجود دارند و به فشار، ارتعاش، گرما، سرما و درد پاسخ می‌دهند، ناشی می‌شود. در هر ثانیه، میلیاردها پیام از تحریکات دریافت شده در سرتاسر بدن به مغز ارسال شده و درآنجا این پیام ها به صورت یک «تصویر» حسی در می‌آید و فرد را از خطراتی مثل یک وسیله داغ، آگاه می‌سازند، بعضی نواحی حسی مثل انتهای انگشتان، دارای تراکم بالایی از گیرنده‌ها می‌باشند. پوست همچنین یک نقش اساسی در تنظیم دمای بدن ایفا می‌کند و زمانیکه در معرض تابش نور خورشید قرار می‌گیرد، ویتامین (D) تولید می‌نماید که برای ایجاد استخوان های قوی لازم است.

یک لایه واکنش گر

پوست ما به شیوه زندگی ما واکنش نشان می‌دهد، برای مثال، پوست دستان یک باغبان ضخیم شده تا حفاظت بیشتری ایجاد کند. در طی روند پیری، پوست چروکیده شده و خاصیت ارتجاعی آن کمتر می‌شود که این حالت می‌تواند در نتیجه سیگار کشیدن یا تماس بیش از حد با نور خورشید، تسریع گردد. همچنین، پوست می‌تواند رنگ خود را تغییر دهد. در برخورد مستقیم با نور خورشید، اپیدرم و درم ملانین بیشتری تولید می‌کنند، ملانین، رنگدانه‌ای است که تشعشعات مضر ماورا بنفش را فیلتر می‌کند.  افزایش ملانین باعث تیره شدن پوست  می‌شود. مردمی که اصلیت آنها متعلق به مناطقی با تابش شدید نور خورشید می‌باشد، دارای پوست تیره تری بوده که به راحتی پوست روشن نمی‌سوزد. افرادیکه پوست روشن دارند بدلیل داشتن ملانین کمتر در پوست خود نسبت به آفتاب سوختگی حساس‌تر هستند.

رشد و ترمیم

پوست به‌طور دائم خود را از طریق ریزش سلول های مرده و تولید سلول های تازه، نوسازی می‌کند. در نتیجه سلول های سطحی که به دلیل سایش، آسیب یا بیماری از دست می‌روند، سریعاً جایگزین می‌شوند. سلول های جدید در اپیدرم که لایه فوقانی پوست است و به عنوان یک پوشش محافظتی ضخیم عمل می‌کند، ساخته می‌شوند.

رشد پوست

در اکثر نواحی بدن، روپوست، چهار لایه دارد. در تحتانی‌ترین قسمت، لایه قاعده‌ای قرار دارد، که در آن سلول های جدید ساخته می‌شوند. به موازات حرکت به سطح، سلولها تغییر می‌کنند تا لایه‌های بینابینی یعنی سلول های خاردار و دانه‌ای را تشکیل دهند. سلولهای در عرض ۲-۱ ماه به سطح می‌رسند. لایه سطحی متشکل از سلول های مسطح مرده می‌باشد که دائماً ریزش می‌کنند.

سلول لایه سطحی

سلول های مسطح مرده در سطح پوست یک پوشش محافظتی خشن تشکیل می‌دهند. این سلول ها دائماً به موازات از دست رفتنشان، جایگزین می‌شوند.

سلول دانه‌ای: سلول های لایه دانه‌ای (گرانولار) مسطحتر از سلول های خاردار هستند و ساختار سلولی آنها شروع به بهم خوردن می‌کند.

سلول خاردار: سلول های واقع در لایه سلولی خاری، بر آمدگی‌های خاری دارند که آنها را به هم متصل می‌کند و به پوست قدرت می‌دهد.

سلول قاعده‌ای: سلول های لایه قاعده‌ای به میان‌پوست چسبیده‌اند. این ناحیه، قسمتی از پوست است که سلول های آن مرتباً تقسیم می‌شوند تا سلول های جدید را که بعداً به لایه‌های بعدی تبدیل می‌شوند، بسازد.

ترمیم پوست

زمانیکه پوست آسیب می‌بیند، از طریق ترمیم بافت آسیب دیده و جایگزین ساختن بافت از دست رفته با سلول های جدید، پاسخ می‌دهد. طی روند ترمیم، بافت مرده یا آسیب دیده، ابتدا توسط بافت اسکار و بتدریج با سلولهای جدید سالم جایگزین می‌شود. ترمیم پوست طی مراحلی که در زیر گفته شده، صورت می‌گیرد.

۱- هر آسیبی که منجر به ضایعه پوستی شود، در صورتیکه ضایعه سطحی باشد مسئله مهمی نیست. ممکن است رگ های خونی میان‌پوست آسیب دیده و باعث خونریزی شود. ۲- خون از رگهای خونی نشت پیدا کرده، منجر به تشکیل لخته می‌شود. فیبروبلاست ها و دیگر یاخته‌های اختصاصی ترمیمی تکثیر شده و به ناحیه آسیب دیده مهاجرت می‌کنند. ۳۳- فیبروبلاستها: کلافه‌ای از بافت فیبردار در داخل لخته ایجاد می‌کنند. به موازات انقباض رشته‌های فیبرین کلافه دچار چروکیدگی می‌شود. بافت پوستی جدید در زیر تشکیل می‌گردد. ۴۴-کلافه فیروز، سفت شده تا یک کبره زخم بر روی سطح پوست ایجاد کند. زمانیکه رشد پوست جدید کامل شود این کبره می‌افتد. با این وجود اثر زخم ممکن است باقی ماند.

اگر غدد چربی پوست بیش از حد چربی ترشح کنند، باعث ایجاد پوست چرب می‌گردد. چربی زیاد روی پوست می‌آید و شکل براق روغنی به آن می‌دهد. به دلیل این که منافذ پوستی درشت هستند، پوست زمخت به نظر می‌رسد.

علل ایجاد پوست چرب

– وراثت

– مقدار هورمون‌های بدن

– بارداری

– قرص‌های ضد بارداری

– مواد آرایشی صورت

– آب و هوای گرم و مرطوب

به دلیل تغییرات هورمونی در دوران بلوغ، پوست چرب در نوجوانان زیاد دیده می‌شود، اما در هر سن دیگری هم می‌توان رخ دهد. به طور کلی با افزایش سن، پوست خشک‌تر می‌شود.

ترشح چربی پوست در طی دوران نوجوانی زیاد می‌شود و با افزایش سن کاهش می‌یابد.

در طی بارداری و یائسگی نیز به دلیل عدم تعادل هورمونی، فعالیت غدد چربی پوست افزایش می‌یابد و چربی بیشتری ترشح می‌کنند.

بیشتر افراد دارای پوست مختلط هستند، یعنی در شرایط خاصی پوستشان چرب است و در بعضی شرایط خشک یا نرمال.

بعد از شستن صورتتان، کمی آب لیموترش تازه به پوستتان بمالید. این کار باعث می‌شود پوستتان سفت شود. همچنین به دلیل وجود ویتامین C در آب لیموترش، رادیکال‌های آزاد در پوست از بین می‌روند و تولید چربی صورت را تنظیم می‌کند

راه های بهبود پوست چرب

۱- دو تا سه بار در روز صورت خود را با آب و صابون ملایم بشویید. پوست خود را تمیز نگه دارید، ولی خیلی آن را نسابید. همچنین اگر زیاد آن را بشویید یا از صابون‌های قوی استفاده کنید، پوست صورتتان حساس می‌شود و حتی چربی بیشتری تولید می‌کند.

۲- از مواد آرایشی و کرم‌های فاقد چربی (کرم مرطوب کننده نه چرب) استفاده کنید.

۳- دو تا سه بار در هفته از ماسک صورت خاک رس استفاده کنید. برای تهیه ماسک خاک رس، پودر خاک رس سبز را با آب یا عسل مخلوط کنید و روی پوست صورتتان بمالید. ۱۵ دقیقه صبر کنید و سپس با آب بشویید.

۴- کمی سرکه سیب به قسمت‌های چرب پوست بمالید.

۵- هنگامی که در معرض نور خورشید قرار می‌گیرید، مراقب باشید. اگرچه به نظر می‌رسد نور آفتاب پوست را خشک  می‌کند، ولی گرمای زیاد، تولید چربی پوست را افزایش می‌دهد.

۶- تحت نظر پزشک از مکمل ویتامین ب- کمپلکس، ویتامین A، ویتامین C، روی و ویتامین E استفاده کنید. همچنین می‌توانید از مولتی ویتامین استفاده کنید.

۷- کمی جوش شیرین را با آب مخلوط کنید و روزی یک بار روی پوست صورتتان بمالید. سپس با آب بشویید. این کار مقدار چربی پوست را کم می‌کند.

۸- دو بار در هفته پوست صورت خود را بخور دهید. این کار مقدار تولید چربی پوست را تنظیم می‌کند. برای بخور دادن، یک ظرف پر از آب جوش را روی میز یا زمین قرار دهید و یک حوله روی سرتان بیندازید. سر خود را مدت ۱۰ دقیقه، روی ظرف بگیرید، فقط مواظب باشید نسوزید و صورتتان خیلی نزدیک ظرف نباشد. بعد از بخار دادن، کمی آب سرد به صورتتان بپاشید.

۹- روزانه یک قاشق غذاخوری روغن تخم کتان بخورید. مصرف روغن تخم کتان باعث تغذیه و مرطوب شدن اندام‌ها و سیستم گوارشی بدن می‌شود. روغن تخم کتان غنی از اسیدهای چرب امگا است و وقتی خورده شود، تولید چربی پوست را تنظیم می‌کند.

۱۰- ورزش کردن با ایجاد تعریق، باعث پاکسازی منافذ پوستی شما می‌شود. ورزش منظم روزانه، مقدار ترشح چربی صورت را کاهش می‌دهد.

۱۱- بعد از شستن صورتتان، کمی آب لیموترش به پوستتان بمالید. این کار باعث می‌شود پوستتان سفت شود. همچنین به دلیل وجود ویتامین C در آب لیموترش، رادیکال‌های آزاد در پوست از بین می‌روند و تولید چربی صورت را تنظیم می‌کند.

۱۲- یکی از درمان‌های خانگی برای کنترل پوست چرب، شیر است. می‌توانید شیر را به تنهایی یا مخلوط با آب لیموترش به صورتتان بمالید. شیر، پوستتان را نرم و مرطوب می‌کند، بدون اینکه چربی آن را افزایش دهد.

۱۳- مصرف پروتئین را افزایش دهید، ولی مصرف مواد شیرین، نمک و مایعات را کاهش دهید. منابع غنی پروتئین عبارتند از تخم مرغ، لبنیات، گوشت‌ها و حبوبات.

۱۴- سبزیجات سبزرنگ و میوه‌های تازه را زیاد مصرف کنید.

۱۵- حتی کمبود ناچیز ویتامین B2 می‌تواند باعث ایجاد پوست چرب گردد. مخمر (مثل ماءالشعیر)، جوانه گندم و گوشت‌ها دارای ویتامین B5 و B2 هستند. سایر منابع خوب ویتامین B2 عبارتند از نان و غلات سبوس دار، حبوبات و آجیل، شیر، ماست و تخم مرغ.

۱۶- مقادیر زیادی آب بنوشید تا پوست را شاداب و پرآب نگه دارد و مواد سمّی را از بدن دور کند.

۱۷- غذاهای چرب، سرخ شده و پرادویه را مصرف نکنید. از مصرف چربی گوشت و روغن نباتی جامد خودداری کنید. هنگام پخت غذاها از روغن خیلی کمی استفاده کنید.

۱۸- نوشابه‌های گازدار، شیرینی جات، شکلات و تنقلات را مصرف نکنید.

۱۹- سیگار نکشید. سیگار باعث بزرگ شدن منافذ پوستی می‌شود (سوراخ‌های پوست درشت می‌شوند) و در کل به سلامت پوست آسیب می‌رساند.

۲۰- ماساژ مرتب پوست، جریان خون را بهبود می‌بخشد و پوست را جوان می‌کند.

۲۱- به مقدار کافی بخوابید و استراحت کنید، زیرا ترمیم سلول‌های پوستی در حالت استراحت و خواب به نحو مطلوبی صورت می‌گیرد.

۲۲- ورزش کردن برای حفظ سلامت پوست مفید است، زیرا جریان خون را در پوست افزایش می‌دهد ورزش منظم باعث تغذیه پوست و پاکسازی آن از مواد زائد و مضر می‌شود.

بخش سلامت پوست

پوست‌ها انواع مختلفی دارند:

خشک، چرب، معمولی، مختلط و حساس. هرکدام از آنها مزایا و معایب خاص خودشان را دارند. شما به هیچ‌وجه نمی‌توانید نوع پوست‌تان را عوض کنید اما بدون شک می‌توانید با کمی جستجو و مطالعه، به بهترین نحو ممکن از پوست‌تان مراقبت کنید. بحث امروز ما درمورد پوست چرب است. خوب است که بدانید پوست چرب، به‌راحتی برنزه می‌شود و به‌علت چرب بودنش، روند پیری را کُند می‌سازد. مطمئنا داشتن پوست چرب، چندین مزیت دارد اما دارای معایب بسیاری هم هست که اکثر افراد نمی‌توانند آنها را نادیده بگیرند. متخصصان پوست معتقدند که چربی پوست، منافذ را مسدود می‌کند و باعث جوش‌های سرسفید،جوش‌های سرسیاه یا کورک می باشد .