ادامه مطلب . . . 

برهان زاده روانشناس و عضو پژوهشکده خانواده دانشگاه شهید بهشتی در این خصوص پاسخ داد:

نشانه‌های فیزیکی از آزار جنسی وجود دارد، که البته نسبتاً نادر است و بیشتر سوءاستفاده‌های جنسی کودک، آسیب فیزیکی ایجاد نمی‌کند. هر چند بیماری‌های مقاربتی در کودکان نشانه قابل اعتمادی برای سوءاستفاده جنسی به حساب می‌آیند.

چه عواملی در نمایان ساختن واکنش به مسئله آزار جنسی مؤثر است؟

این روانشناس برخی عوامل را در نمایان ساختن واکنش به مسئله آزار مهم شمرد و چنین توضیح داد:

  1. سن قربانی: هر چه سن قربانی بیشتر باشد، تجارب سخت‌تری خواهد داشت.

  2. سن متجاوز: هر چه سن متجاوز بیشتر باشد، آثار شدیدتری بر قربانی به جای می‌گذارد.

  3. هویت متجاوز: متجاوزان مذکر آثار سخت‌تر و جدی‌تری بر کودک می‌گذارند.

  4. طول دوره سوءاستفاده جنسی: هر چه مدت سوءاستفاده طولانی‌تر باشد، آثار منفی شدیدتری بر قربانی خواهد داشت.

  5. ارتباط متجاوز با قربانی: هر چه رابطه نزدیک‌تر باشد، آثار ایجادشده بیشتر و شدیدتر است.

  6. ماهیت عمل سوءاستفاده‌گرانه: هر چه آزار با خشونت و اجبار بیشتری اعمال شود، آثار شدیدتری خواهد داشت.

  7. مرحله رشدی که کودک در آن قرار دارد.

  8. تعداد سوءاستفاده کنندگان.

  9. میزان حمایت خانواده.

وی تأکید کرد: به دلیل اینکه انجام هرعمل جنسی بر روی کودک به نوعی آزار محسوب شده و در حیطه رشدی او قرار ندارد، لذا بر روی هر دو جنس که در سنین کودکی باشند، آسیب‌رسان خواهد بود.

آزار جنسی کودک چه عوارضی در پی خواهد داشت؟

عضو پژوهشکده خانواده دانشگاه شهید بهشتی در ادامه درخصوص عوارض این آزار در سنین مختلف بر کودکان چنین تشریح کرد:

  1. در کودکان ۴-۱ سال: اغلب فقدان آداب توالت، ترس از مردان و چسبیدن افراطی به مادر دیده می‌شود.

  2. قربانیان ۶ – ۴ سال: معمولاً با شکایت جسمانی به پزشک مراجعه می‌کنند. قربانی با احساس گناه شدید و قطع امید از علاقه و توجه دیگران گاه مانند کودکی وحشی رفتار می‌کند. نظافت و شستشوی جبری یا مرگ سمبولیک و تکراری والدین؛ از مراحل مهم بازی‌های کودک این سن به شمار می‌آید.

  3. کودکانی در سنین ۱۲ – ۹ سالگی: که قربانی آزار جنسی می‌گردند اکثراً به دلیل مشکلاتی که در صحبت کردن در مورد این مسئله دارند، دچار واپس‌زنی جنسیت و اختلال در هویت جنسی می‌شوند. درگیری و اشتغال ذهنی آنها با مسایل جنسی سبب می‌شود که گاهی به صورت بی‌شرمانه و توأم با پررویی، به توضیح واقعیات بپردازند.

کودکانی که دچار آزار جنسی شده‌اند، چه علایمی از خود نشان می‌دهند؟/ والدین برای مقابله با این آزار، چگونه به کودکان خود آموزش دهند؟

شما می‌توانید برای ملایم‌تر کردن گفتگوی خود، ابتدا درباره رشد مناسب بدن فرزندان صحبت و سلامت جسمی ‌او را تحسین کنید و در ضمن از این جملات استفاده کنید: “به به! ببین چقدر تمیز شدی. چه بدن سالمی ‌داری! حالا یادت باشد که بدن تو خصوصی است و کسی نباید از تو بخواهد که به قسمت‌های خصوصی بدن تو نگاه کند یا به آنها دست بزند. به غیر از مامان و بابا هنگام حمام یا وقتی که بخواهند از سلامت بدنت آگاه شوند و پزشک وقتی که بخواهد تو را معاینه کند؛ در حضور پدر و مادر. قسمت‌های خصوصی بدنت آن قسمت‌هایی است که با لباس شنا پوشانده می‌شود.”

در دو سال اخیر با توجه به افزایش بازنمایی رسانه‌ای برخی آسیب‌های اجتماعی نظیر کودک‌آزاری جنسی، اخباری هم‌چون آزار جنسی چند دانش‌آموز پسر توسط ناظم مدرسه و یا دختربچه‌ای دبستانی توسط راننده سرویس مدرسه، در صدر اخبار قرار گرفته و مورد توجه واقع شدند. اما اینکه آزار جنسی کودکان چه نشانه‌هایی در رده‌های سنی مختلف بر آنها خواهد داشت که والدین با دیدن آن نشانه‌ها به این مهم پی ببرند؟؛ چه پیامدهای جسمی و روحی برای آنها ایجاد خواهد کرد؟؛ چگونه باید والدین به کودکان خود در این زمینه آگاهی‌بخشی داشته باشند؟ و مواردی از این دست، پایگاه تحلیلی- خبری مهرخانه را بر آن داشت تا در گفتگو با شهرزاد برهان‌زاده؛ کارشناس‌ارشد روانشناسی تربیتی و عضو پژوهشکده خانواده دانشگاه شهید بهشتی، به پاسخ به این سؤالات بپردازد.

برهان‌زاده در گفتگو با خبرنگار مهرخانه، در ابتدا درخصوص تعریف کودک‌آزاری گفت: مطابق با تعریف سازمان بهداشت جهانی کودک‌آزاری عبارت است از آسیب یا تهدید سلامت جسم و روان و یا سعادت و رفاه و بهزیستی کودک به دست والدین یا افرادی که نسبت به او مسئول هستند. همچنین در چهارمین ویرایش راهنمای تشخیصی و آماری اختلاات روانی، کودک‌آزاری شامل سوءاستفاده جسمی، جنسی و مسامحه در مورد کودک تعریف شده است.

وی با تقسیم کودک‌آزاری به سه گروه تشریح کرد: اولین گروه کودک‌آزاری جسمی ‌(physical child abuse) است که عبارت است از جراحت جسمانی کودک زیر ۱۸ سال توسط فردی که مسئول نگه‌داری و محافظت از کودک است؛ تحت شرایطی که نشان دهد بهداشت و بهزیستی کودک در معرض خطر یا تهدید است. دومین دسته کودک‌آزاری جنسی (sexcual child abuse) است که برای آن تعاریف گوناگونی ارائه شده است؛ از جمله اینکه آزار جنسی درگیر کردن کودک در فعالیت‌هایی است که منجر به ارضای جنسی افراد بزرگسال می‌شود، یا عمل تحمیلی جنسی بر علیه کودکی که فاقد تحول شناختی، هیجانی و جسمی هستند، و یا سوءاستفاده جنسی با تماس‌ها و تعاملات بین کودک و فرد بالغی که می‌داند کودک را به منظور تحریک جنسی مورد استفاده قرار داده است.

این کارشناس‌ارشد روانشناسی تربیتی، بی‌توجهی یا غفلت ( Neglect ) را دسته سوم از انواع کودک‌آزاری دانست و گفت: عدم فراهم آوردن احتیاجات غذایی، پوششی، مسکن و بهداشت و مراقبت طبی؛ از جمله موارد این دسته است. البته غفلت همیشه عمدی نیست، بلکه فقدان آگاهی، مشکلات مالی و سایر عوامل ممکن است مانع کفایت والدین در جهت سرپرستی و پرورش فرزند شود.

کودکانی که دچار آزار جنسی شده‌اند، چه علایمی از خود نشان می‌دهند؟

عضو پژوهشکده خانواده دانشگاه شهید بهشتی درخصوص نشانه‌هایی که کودکان آزار جنسی‌دیده، از خود بروز می‌دهند، گفت: برخی از کودکان تأثیرات ناشی از آزارشان را به صورت رفتارهایی نشان می‌دهند که شاید جنسی باشد، اما ضرورتاً همیشه این‌گونه نیست. همچنین برخی از بچه‌ها ممکن است کناره‌گیر، بدخلق، پرخاش‌گر، بی‌قرار و مضطرب شوند و حتی برخی از کودکان ممکن است هیچ نشانه‌ایی را به طور کلی نشان ندهند.

وی افزود: اغلب کودکان وقتی مورد آزار جنسی را افشا می‌کنند، استرس و اضطراب در رفتارهای غیرکلامی‌ خود نشان می‌دهند؛ مانند نشان دادن خجالت و ترس در چهره‌شان و حتی سفتی و تنش در بدنشان. برای مثال وقتی مریم به مادرش گفت که دایی او را شب پیش وقتی که در خواب بوده لمس کرده است، صورتش قرمز و تن صدایش پایین بود. او نمی‌توانست در صورت مادرش نگاه کند و اشک در چشمانش حلقه زده بود و مشت‌هایش را گره کرده بود ( نشانه‌های جسمی‌).

برهان‌زاده با بیان اینکه می‌توان به آزارهای جنسی از طریق بازی‌ها و نقاشی‌های خود به خودی کودک پی برد، آسیب‌های وارده به این کودکان را چنین برشمرد: آسیب‌های روانی این کودکان شامل اضطراب، افسردگی، ترس‌های مرضی، احساس گناه، پرخاش‌گری، مشکلات تمرکز، دوری‌گزینی اجتماعی، انزوا، ترس و اجتناب از مردان، عصبی بودن، تغییر در الگوی خوردن، علابمی ‌مثل کابوس شبانه، واکنش‌هایی نظیر از جا پریدن، مشکلات ارتباطی و افکار خودکشی است . 

مطلب ادامه دارد. . .